Katanja
Vooraankondiging
f
Iedere maand bespreken Tjaal
Aeckerlin en Rick Schoonenberg
het wel en wee van Indisch
Nederland. Katanja... betekent:
Naar men zegt.
DOOR TJAAL AECKERLIN EN RICK SCHOONENBERG
Zakdoekentaai
In het februarinummer van Moesson maakten we melding van Brenda met haar amandelvormige ogen, zonnige handen en bij
na slowmotion-achtige bewegingen. We ontmoeten haar ergens op een druilerige januaridag in de trein van Amsterdam naar
Nijmegen. Het kostte ons enige moeite om haar te laten ontdooien, maar het resultaat was verrassend. Ze trakteerde ons op een
ondeugende rijm, waar onze (groot)ouders, zich op stoute momenten van bedienden. Van Brenda wilden we wel meer leren.
Bijna kwam het er niet van, want we waren haar telefoonnummer kwijt.
Maar... de oproep die we in Moesson van februari deden, werd god
dank beloond. Inmiddels hebben we Brenda meerdere malen mogen
ontmoeten en sinds kort is haar twee jaar jongere zusje Alientje ook van
de partij. Brenda is nakal en Alientje koerang adjar. Zeg maar het verschil
tussen stout en geen grenzen kennen. Optrekken met die twee veroor
zaakt doorgaans veel 'oververhitting' en is daarom altijd leuk.
Hun oma heeft hun ooit eens verteld over de zakdoekentaal. U moet
zich voorstellen dat op directe communicatie tussen 'onbekende' meisjes
en jongens, in de jaren twintig tot dertig, een taboe lag. Als kinderen
speelde je nog met elkaar, maar zodra Amor in het vizier kwam, hield je
gepaste afstand. Dus hoe moest je elkaar dan in hemelsnaam bereiken?
Katanja... in die tijd vond men het berita sapoe tangan, het vertellen
met de zakdoek, uit. Hoe ging dat dan? Volgens Alientje ongeveer
zo: 'Een jonge vrouw zit met twee vriendinnen aan haar zijde op een
muurtje bij Gang Tengah. Vanuit de verte nadert een jongeman die het
drietal doet smoezelen. Eén van de vriendinnen overhandigt de vrouw
haar zakdoek. Deze wordt tussen beide handen, nonchalant, heen en
weer gewiegd. De jongeman nadert en het stel kijkt strak voor zich uit.
Zodra hij zich op een afstand van 10 meter bevindt, maakt de zakdoek
draaibewegingen naar het lichaam van de vrouw. De begeerde prooi
werpt even een blik opzij en neemt verderop plaats op hetzelfde muur
tje en begint eveneens strak voor zich uit te kijken. Deze patstelling
duurt enkele minuten. En dan... plotsklaps, herhaalt de jongedame de
draaibewegingen met de zakdoek en dwingt de jongeman om nog één
keer in haar richting te kijken waarna hij rustig, met zijn handen in zijn
zakken, zijn wandeling voortzet. Als hij uit het oog verdwenen is, bui
telen de vrouwen om en over elkaar heen en slaken een hoop schelle
kreten afgewisseld door ingehouden gegiechel. De volgende dag zitten
ze alle vier weer op datzelfde muurtje en breidt het zakdoekenspel zich
uit,' voegde Alientje er aan toe.
Met haar eigen sjaal leerde ze ons de verschillende bewegingen. Het
draaien naar het lichaam toe betekende: 'Ik wil jou in mijn nabijheid', of
'Ik verlang naar jou'. De zakdoek losjes van de bovenarmen naar de vin
gers laten glijden moest de man attenderen op de vrouwelijke vormen en
welvingen. Werd het stuk stof stevig om de nek getrokken dan vroeg het
meisje om een innige verstrengeling. Toen Alientje haar sjaal strak om
haar pols wond en er een dubbele knoop in legde, kregen we het beiden
erg warm. De betekenis moeten wij u helaas onthouden. Al met al mag
het duidelijk zijn dat Amor voor veel ouderen vooral een uitgesmeerd ge
beuren is geweest. Na het zakdoekenspel kwamen de heimelijke briefjes,
gevolgd door de eerste daadwerkelijke ontmoeting en het voorstellen
aan de familie, waarna er uitjes konden worden gearrangeerd (met in
hun kielzog een chaperonne). Kortom men had een lange weg te gaan.
Dat het ook anders kon, kregen we van oom Loek te horen. Hij moest in
1950 zo snel mogelijk met zijn geliefde trouwen om richting Nederland
te kunnen vertrekken. Van een uitgebreide kennismaking was geen
sprake. Op zijn trouwdag bevonden zich een groot aantal huwelijks
kandidaten in en rond het stadhuis van Bandoeng, die in eenzelfde
situatie verkeerden als oom Loek en zijn toekomstige vrouw. De amb
tenaar die deze toestroom moest zien te verwerken sprak de volgende
woorden: 'Luister, dames en heren. Het aantal huwelijksvoltrekkingen
voor vandaag is erg veel. Dus ik moet haasje, repje, vlug zijn. Ik ga geen
preek houden hoe u zich dient te houden als u eenmaal getrouwd bent
en anders vraag maar aan uw vader of moeder. Ik ga ook niet vragen of
de namen die ik opnoem, wanneer u voor me staat, of u dat werkelijk
bent. Als verkeerd of salah, is dat uw eigen schuld.
Ik vraag of u wilt trouwen en dan zegt u tegelijk 'Ja'. Daarna kunt u bij
de volgende tafel ondertekenen, samen met uw getuigen. En gelieve
de zaal via de achterdeur te verlaten.' Binnen tien minuten stond het
bruidspaar buiten. Zo kon het ook.
Op zaterdag 23 juni 2007 organiseert Katanja... in samenwerking met
Moesson de tweede Neffer Kambek-dag. De (toekomst van de) Indische
cultuur met al zijn eigen(aardig)heden, kenmerken en gewoonten staat
centraal. We willen hierbij vooral de kracht en de positieve aspecten van
de Indische cultuur centraal stellen. Tijdens de eerste Neffer Kambek-dag
op 29 oktober 2006 kwamen 250 Indische ouderen en (klein)kinderen
tot uitwisseling. Reden om deze succesformule te herhalen!
In het meinummer van Moesson volgt uitgebreidere informatie over de
locatie, het dagprogramma en de aanvangstijd. Voor nadere informatie
www.katanja.nl of bel 06 - 148 871 60.
34
moesson
