Katanja
LDORADO
Tjaal Aeckerlin en Rick Schoonenberg werken samen
aan het project Katanja... Het is een interviewproject
om de dialoog tussen Indische generaties te verster
ken. De verhalen worden uitgegeven door KIT-publis
hers. Onlangs verscheen, na Lied van een tokeh en
Neffer kambek, een nieuw boek van de auteurs met
de titel: De jaren van asal oesoel. Deze maand een
verhaal uit dit nieuwe werk.
Tempo Doeloe
PESTiUftArtT
TELtrOOH 909,
...Aan de overkant van ons huis stonden verschillende panden leeg.
Niet omdat ze bouwvallig waren, want de woningen in dit stuk van de
Sumatrastraat dateerden uit 1938. Maar omdat de bewoners een Duit
se achternaam of paspoort bezaten. Of te boek stonden als NSB-ers.
Schokkend vond ik het radiobericht van de NIROM,
de Nederlandsch Indische Radio Omroep Maatschap
pij. Ze maakten melding van een grote groep 'Duitsers',
die vastzaten op het eiland Onrust tegenover Batavia.
Hier werden in het verleden passagiers van een verre
bootreis in quarantaine gehouden om te voorkomen dat ze
besmettelijke ziekten binnenbrachten. De Nederlands-Indische
overheid had dus, alsof het de gewoonste zaak van de wereld betrof,
een interneringskamp in het leven geroepen. Compleet met prikkel
draad en wachtposten.
Behalve deze 'Duitse kwestie' ging de oorlog in Europa grotendeels
langs ons heen. Af en toe ving ik een flard op, waaruit ik opmaakte dat
steeds meer landen bij de strijd betrokken raakten. 'We stevenen af op
een wereldoorlog,' hoorde ik mijn vader zeggen.
in de meeste gevallen bleken de arrestaties ge
woon met een haatcampagne te maken te hebben.
Vlak na de inval van de Duitsers in Nederland, in mei 1940, werden
overal in Indië zogenaamde 'landverraders' opgepakt. Mijn verloofde
Chris vertelde hoe hij had gezien dat een man, wiens familie al sinds
generaties in Indië woonde en genaturaliseerd was tot Nederlan
der, zijn huis uit werd geslagen. Zijn vrouw en kinderen probeerden
zijn belagers van hem af te houden en liepen daarbij rake klappen
op. Uiteindelijk konden ze niet anders dan, bevend van angst, het
onverkwikkelijke tafereel gadeslaan. Ook Chris en enkele omstanders
werden geïntimideerd toen ze tot kalmte maanden. De aanwezige
politiemannen grepen pas in nadat de man kronkelend van de pijn en
met bebloed gezicht op straat lag. Van anderen vernam ik dat ook In
dische kinderen met een Duitse vader en zelfs Duitse joden hetzelfde
lot trof. Gelukkig werden deze fouten snel 'gladgestreken'. Trouwens,
Mijn pa werkte bij de firma Mainz in het centrum. Het bedrijf exporteer
de producten als koffie, thee en suiker. Door de onrust in Europa liepen
de zaken terug. Australië was nu de belangrijkste afnemer geworden.
Ik verdiende wat bij als coupeuse. Ik maakte japonnen en blouses
en zat zodoende uren achtereen achter mijn Pfaff naaimachine. Een
reeks kennissen leverde de klanten aan. Deze kwamen met een foto of
tekening van een model uit een damesblad aanzetten om hun wensen
duidelijk te maken. 'Kijk zoiets, maar dan mouwloos en het liefst met
blauwtinten in de stof.' Of ze namen me mee naar een kledingzaak op
Toendjoengan. Daar hadden ze iets fraais in een etalage zien staan.
Vanaf het moment dat ik voor het eerst hoorde over het Japanse ge
vaar tot aan de daadwerkelijke inval ging de wereldoorlog nog altijd
30
moesson
