Onnodige fictie in fascinerend verhaal raH ES Eindelijk een biografie over Eugène Dubois de voorgalerij boeken cd's dvd's sites nieuwtjes Pat Shipman VI ^P^-"J DOOR KEES KAPTEIN schakel tussen aap en mens. Een ontdekking die hem eeuwige roem had moeten bezorgen. De zojuist vertaalde biografie bevat storende elementen, maar blijft een absolute aanrader, aldus Kees Kaptein. Wie heeft de eerste fossielen van Homo erectus gevonden? Eigenlijk zou iedere Nederlander het antwoord op die vraag paraat moeten hebben. Het schedelkapje dat Eugène Dubois bij het JavaanseTrinil aan de vulkanische aardlagen onttrok, is immers een van de belangrijkste ontdekkingen aller tijden. Kijk, de Zilvervloot was een leuke opsteker, maar de eerste tastbare bewijzen aandragen voor onze evolutionaire geschiedenis, dat is echt andere koek. Toch weet iedereen wie Piet Hein was, terwijl Dubois onbekend is gebleven bij het grote publiek. Verkopen Tekenend is het ook, dat de Amerikaanse Pat Shipman de eerste lijvige biografie over Dubois heeft geschreven, en dat er pas zes jaar daarna een Nederlandse vertaling uitkomt. En als klap op de vuurpijl staat Dubois op de omslag van De ontbrekende schakel aangeprezen als 'de Nederlander die het gelijk van Darwin bewees'. We moeten blijkbaar de nationaliteit én een nog veel grotere wetenschapper erbij halen om hem te verkopen. Dubois was overigens lang niet de enige die het gelijk van Darwin bewees. Sterker nog, op latere leeftijd ontkende hij juist veel van de evolutietheorie. Er zijn natuurlijk altijd nóg moeilijkere vragen. Bijvoorbeeld: welke Nederlander noemde zichzélf ooit 'Homo Erectus'? Dat was P.A. Daum, de veelschrijver van Het Bataviaasch Nieuwsblad, die er altijd nog wel een pseudoniem bij kon gebruiken. Shipman geeft uitgebreid weer hoe Daum in 1893 als eerste de fossielen van Dubois in twijfel trok. Hij ondertekende zijn kritiek met 'Homo Erectus', om te spotten met 'Pithecanthropus erectus' ('rechtop lopende aapmens'), de naam die Dubois voor zijn ontbrekende schakel had bedacht. Dat men later juist 'Homo erectus' als meer nauwkeurige naam voor de pithecanthropus ging gebruiken, maakt Daums grap posthuum nog leuker. De 'Javaanse aapmens' had weliswaar al genoeg hersens om van Afrika naar Azië te deed hij I Rotsvast vertrouwen I Het zijn prachtige details, in een fascinerend levens- verhaal overeen briljante, maar ook wantrouwende en verbitterde man. Met veel kennis van zaken, een paarfoute veronderstellingen en een rotsvast ver trouwen in eeuwige wetenschappelijk roem, ging hij met z'n hele hebben en houden naar Indië. En dan nog zo'n geweldige vondst doen ook; te mooi om waarte zijn. Maar toch nog niet mooi genoeg voor biografe Pat Shipman, die de verleiding niet kan weerstaan om vele fictieve dialogen en gedachten van de hoofdpersonen op te lepelen. Zo laat ze Anna Dubois ergens zeggen: 'Eugène, krijgen we die vreemde bruine mensen straks als bedienden in huis? Hoe kan ik dan met ze praten?'Al die fictieve elementen ontsieren het verhaal opzichtig. Stilistisch zijn ze zwak, en per keer neemt de ergernis over weer zo'n verzonnen dialoog toe. Gelukkig is het verhaal zo sterk, dat het wel een stootje kan hebben. Dat geldt vooral voor de Indische jaren, die heerlijk leesvoer blijven, ondanks dat Shipman juist daar de meeste invuloefeningen maakt. De latere jaren, in Nederland, kunnen alleen maar minder zijn. Toch blijft ook deze periode interessant, omdat er meer bronnen voorhanden zijn. Verder moet het gezegd dat Shipman meer dan onderlegd is: er is waarschijnlijk niemand die meer van Dubois weet dan zij. Verdraaid Het is al met al een raar boek geworden: een absolute aanrader waar je een paar flinke vraagtekens bij kunt zetten. Shipman zelf ziet dat anders. In het nawoord zegt ze terecht dat Dubois' geschiedenis keer op keer verdraaid is, en besluit dan met: 'Het is nu tijd voor de waar heid, en die heb ik verteld.' Met die opmerkelijke stelligheid begint ze behoorlijk op haar eigen hoofdpersoon te lijken. In ieder geval op de persoon Dubois die zij vlak voor zijn vertrek naar Indië laat zeggen: 'Ik ga en ik zal de ontbrekende schakel vinden.' De ontbrekende schakel, door Pat Shipman Vorroux: 687 pag. (gebonden) ISBN 978-90-809092-5-0 Prijs: 32,50 De Nederlandse wetenschapper Eugène Dubois vond eind 10de eeuw als eerste een ontbrekende migreren, maar hele kranten volschrijven zeker nop niet. UirP^ïj Votroux 8 moesson

Moesson Digitaal Tijdschriftenarchief

Moesson | 2007 | | pagina 8